اربعین بستری تمدنی برای گذار از امنیت مادی به آرامش وجودی است

به گزارش خبرگزاری مهر، مریم چلمقانی، پژوهشگر حوزه علمیه اصفهان، در پنجمین همایش بین المللی «معرفت و رسالت حسینی» با ارائه مقاله ای با عنوان «منزلت شناسی حُدّاث الحسین(ع) بر بستر تمدنی اربعین؛ گذار از امنیت مادی به آرامش وجودی در منظومه رسالت نبوی»، به بررسی نسبت میان معارف روایی، زیارت امام حسین(ع) و ظرفیت تمدنی اربعین پرداخت.

چلمقانی در این مقاله با طرح این پرسش که چرا افزایش امکانات و سازوکارهای تأمین امنیت مادی، هم زمان به رفع اضطراب های درونی و احساس پوچی انسان معاصر منجر نشده است، اظهار کرد: در نگاه وحیانی، آرامش پایدار صرفاً با صیانت از جان، مال و موقعیت اجتماعی حاصل نمی شود، بلکه ریشه آن در توحید، ولایت الهی و دستیابی به سکینه و اطمینان قلبی است.

وی با اشاره به جایگاه مفهوم «حُدّاث الحسین(ع)» در کتاب «کامل الزیارات» بیان کرد: این مفهوم را می توان فراتر از یک فضیلت فردی و اخروی، الگویی برای شناخت شخصیت انسان مؤمن دانست؛ انسانی که در مسیر محبت و ارتباط با امام حسین(ع)، از غلبه ترس های مادی و منفعت طلبی عبور می کند و حضور در محضر ولی خدا را بر برخورداری صرف از امکانات و پاداش های مادی ترجیح می دهد.

این پژوهشگر حوزه علمیه اصفهان افزود: در این پژوهش، با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد فقه الحدیثی، دو روایت محوری از امام صادق(ع) در کتاب «کامل الزیارات» بررسی شده است. در روایت نخست، نسبت میان اشتیاق قلبی برای زیارت امام حسین(ع) و ترس از تهدیدهای حکومتی مورد توجه قرار می گیرد و در روایت دوم، ترجیح هم نشینی و هم سخنی با امام حسین(ع) بر نعمت های بهشتی، بیانگر مرتبه ای از دلبستگی معنوی معرفی می شود.

چلمقانی با تشریح نتایج این بررسی، از استخراج الگویی چهارمرحله ای برای گذار وجودی انسان خبر داد و گفت: این فرایند از تعارض درونی میان اشتیاق به حقیقت و حفظ امنیت غریزی آغاز می شود، با انتخاب آگاهانه و عبور از منطقه امن ادامه می یابد، به تجربه سکینه و اطمینان قلبی می رسد و در نهایت، با تعالی معنوی و ترجیح ارتباط با ولی خدا بر منافع مادی تکمیل می شود.

وی در ادامه، آیین اربعین را بستری برای گسترش اجتماعی و تمدنی این الگو دانست و اظهار کرد: مقیاس فراملی، شبکه خودجوش مواکب، اقتصاد مبتنی بر ایثار، جغرافیای طریق و فرهنگ نهادینه شده خدمتگزاری، از ظرفیت های اربعین برای تبدیل یک تجربه معنوی فردی به الگویی جمعی برخوردار است.

به گفته این پژوهشگر، میلیون ها زائر اربعین با وجود دشواری هایی همچون گرما، خستگی، هزینه و مخاطرات مسیر، با انگیزه ای فراتر از محاسبات مادی در این آیین حضور می یابند. تجربه خدمت، همدلی و ارتباط معنوی در این مسیر می تواند زمینه ساز تقویت آرامش درونی و کاهش غلبه منفعت طلبی در زندگی فردی و اجتماعی باشد.

چلمقانی با پیوند دادن این الگو به منظومه رسالت نبوی، تأکید کرد: رسالت پیامبر اکرم(ص) بر هدایت انسان از تاریکی ها به سوی نور است؛ عاشورا در احیای این مسیر نقش آفرین بود و اربعین می تواند زمینه تداوم و گسترش اجتماعی و تمدنی این حقیقت را در جهان معاصر فراهم کند.

وی در جمع بندی مقاله خود خاطرنشان کرد: رهایی از اضطراب های انسان معاصر، تنها در افزایش امکانات و تقویت سازوکارهای امنیت مادی خلاصه نمی شود، بلکه در گرو توجه به حقیقت، تقویت پیوند با ولایت و دستیابی به آرامش وجودی در پرتو مکتب سیدالشهدا(ع) است.